Internetin geometrisi nedir? Internetin merkezi neresidir? Karmaşık bir ağ olarak Internetin garip bir özelliği var. Interneti oluşturan tüm noktalar Internete bağlı bilgisayarlar yani diğer deyişle siz kullanıcılar diğer noktalara erişim açısından eşit uzaklıktadır. Bu benim kafamda canlandırmakta oldukça zorlandığım bir geometri. Tüm noktaların birbirine eşit uzaklıkta olduğu bilinen tek geometri eşkenar üçgendir. Fakat bu geometride tanımlayabileceğiniz nokta sayısı üçü geçemez. Tek merkezli bir yapı ise küre olabilir. 

Bir kürede ya da (dairede) merkezde bulunan nokta diğer tüm noktalara eşit mesafede bulunur. Bu şekilde her kullanıcı için hayali küreler tanımlayın. Internet aslında böyle milyonlarca küreden oluşur (IP numaralarından yola çıkarak türetebileceğiniz teorik küre sayısı aslında 256x256x256x256’dır). Göz önünde canlandırmak oldukça zor olsa da Internetin böyle tuhaf ve daha önce hiç görmediğimiz bir yapısı var. Genelde insanın içinde bulunduğu yapılar piramitsel yani hiyerarşiktir (en üstteki nokta ile en alttaki nokta arasında uzun bir mesafe) ya da düzlemseldir. Örnek verirsek patronunuzla olan ilişkiniz hiyerarşik, kankinizle olan ilişkiniz ise düzlemseldir.

Pratik olarak bu durumu şöyle açıklayabiliriz. Tüm diğer noktalar erişim açısından benden eşit mesafede bulunmaktadırlar (bağlantı hızı vs. gibi teknik sorunları şimdilik göz ardı edelim). Bunun dışında herhangi bir diğer noktaya erişim için takip etmem gereken bir hiyerarşik sıralama da yoktur. Herhangi bir noktaya diğerinden kolaylıkla erişebilirsiniz. Bilgisayar diliyle ifade edersek bu rasgele erişimdir (random access).

Internetin tuhaf bir özelliği de bu geometriyi oluşturan herhangi bir noktayı yaratmanızın inanılmaz kolay olmasıdır. Bir web sitesi oluşturmanız neredeyse bedavadır (erişim ve elektrik paralarını göz ardı ederseniz ve bu konu hakkında yazdığım kitabı okursanız yarım gün içinde bir web sitesi oluşturmanız içten bile değildir). Bu açıdan bakıldığında Internet küresel bir yapıdır. Büyük bir gazete ile sizin aranızda teorik olarak hiçbir fark yoktur.

Bütün bunlar bildiğimiz şeyler. Ama dikkatinizi çekerim bu büyüklükte ve bu biçimde ve içinde insanın olduğu bir yapı tarih boyunca daha önce hiç olmadı.

Bu ilk defa. Güneşin altında yeni bir organizma. Yeni bir tür. Kelimenin tam anlamıyla Internet yenidir!

Gerçek anlamda mutlak bir globalleşme hiç olmadı ve görünür bir yakın tarih içinde olmayacak. Çünkü içinde yaşadığımız gerçek dünyada, insanın iktidar, mülkiyet ve politikadan gelen değişmez yapısal ve psikolojik hiyerarşileri vardır. Hiyerarşik bir yapı da kim ne derse dedin tam anlamıyla global olamaz.

İnternet sanal mıdır? Bence değildir. Sanal kelimesi Interneti tanımlamakta yetersiz kalıyor.

Bence sanallıktan kasıt gerçekliğin bir projeksiyon ile çarpıtılmasıdır. Sanallıkta, içinde yaşadığımız gerçeklik bir perdeye yansıtılır yani projekte edilir. Perdenin ve yansıtma işleminin doğasının bozuk olması nedeniyle yansıtılan görüntü bozulur ve aslının tahrif edilmiş hali olur. Aklıma gelen en belirgin örnek güldüren aynalardır. Bu aynalarda gerçek görüntü olduğundan daha büyük, uzun ya da ince vs. görünür. Ama sonuçta gerçek görüntü özünü korur. Yani aynada gördüğümüzün şişman olsa bile kendimiz olduğunu biliriz. Öz projeksiyonda her zaman korunur.

İnternette ise bana göre projeksiyondan farklı bir işlem yapılır. Matematikte bir fonksiyonu bir başka düzleme taşıyan transformasyonlar vardır. Örneğin ismini büyük matematikçi Laplace’dan alan Laplace transformasyonu gibi. Aktarım esnasında öz de değişir. X’in karesi gibi bir fonksiyon, aktarıldıktan sonra 1/s gibi asıl fonksiyonla hiç alakası olmayan bir şekle dönüşür. Bu işlem haritalama (mapping) olarak adlandırılır. Haritalama projeksiyondan farklı bir işlemdir. Tekrar ayna örneğine dönersek, haritalama bir filin aynada bir timsah gibi görünmesini andırır. En belirgin örnek kullandığımız niklerdir. İsmim Mehmet Emin ARI ama nickim ondan çok farklı olarak kampa’dır. Tüm insani psikolojik yansımaları bu haritalama bağlamında ele almak gerekir.

İnternetin bir değişik yanı da, görünürdeki yapısıyla yaptığı etki arasındaki derin farktır. İnternet her ne kadar kaotik ve kontrol edilemez bir sistem olsa da toplum üzerine yaptığı etki kaotik ve denetimsiz değildir. Bilakis Internet toplumu daha da örgütlü ve öngörülebilir bir yapıya çevirmektedir; yani toplumu kristalize etmektedir. Kristal bir yapı ise öngörülebilir ve kaotik olmaktan uzaktır, bilakis deterministik ve belirlenebilirdir.

Peki İnternet böylesi bir kristal yapıyı nasıl oluşturur?

Kristal bir yapı sosyal açıdan sanıldığı gibi katı bir disiplinle değil yoğun bir iletişim ve yapıyı oluşturan öğelerin yoğun karşılıklı etkileşimi ile gerçekleşir. En örgütlü kristal toplumsal yapıları meydana getiren sistemler sanıldığı gibi baskıcı ve disiplin taraftarı faşist sistemler değil demokrasiler olmuştur çünkü faşist sistemler kristal yapıyı mekanik olarak oluşturma hatasıyla yola çıkarlar ama demokrasiler bunu organik olarak yaparlar. Internet bu türden bir toplumsal kristalize yapının alt yapısını hazırlar. Internet her ne kadar anarşik bir yapı olarak görülse ve gösterilse bile aslında bu kristalizasyonu sağlayan ve toplumu daha da düzenli hale getiren alt yapıdır.

Yani Internet sanıldığı gibi çok daha kaotik ve anarşik bir toplumsal yapının değil daha homojen ve düzenli bir yapının ortaya çıkmasını sağlayacaktır. Şu ana kadar gözlemlediğimiz gelişmeler de onu göstermektedir. Siz bakmayın şeytana tapanların web sitelerinin olmasına, Internet düzenin düzenini sağlayacaktır.

Yukarıda yazılanların ışığında şimdi şu soruyu tekrar soralım. Internet nedir? Evet gerçekten Internet nedir?

Telefon gibi yeni bir iletişim aracı mı? Gazete, dergi gibi yeni bir medya mı? Yoksa köşedeki bakkal gibi bir ticari platform mu? Akıl fikir değiş tokuş edilen yeni bir agora mı? Bir sohbet ortamı mı? Bir de bunların yanına Internet üzerinden radyo dinlemeyi ve TV seyretmeyi de ekleyin.

Körlerin fili tanımladığı şekilde Interneti tanımlayamayız. Diyebileceğimiz tek şey Internet, Internettir. Şu an için bunun ötesi yok çünkü geçmişte benzerlik kurabileceğiniz benzer bir yapı yok. Şu yada bu idari, sosyal, mekanik ve ekonomik yapı Interneti andırıyor diyemezsiniz.

 

Oldukça dağınık bir yazı oldu ama zaten Internet de öyle değil mi?

 

 

 

Mehmet Emin Arı